Mental Dəyərlər Ümumiyyətlə Olmamalıdır - KÖŞƏ YAZISI
Bunu açıq deməyin vaxtıdır: mental dəyərlər cəmiyyət üçün zərərli anlayışdır və ümumiyyətlə olmamalıdır. Nə qorunmalıdır, nə də "düzəldilməlidir". Çünki problem onların tətbiqində yox, mövcudluğundadır.
Mental dəyər deyilən şey əslində dəyər deyil. O, düşüncənin yerinə qoyulmuş vərdişdir. İnsanların niyə belə etdiyini bilmədiyi, amma "həmişə belə olub" deyə davam etdirdiyi davranışlar toplusudur. Ağıl yoxdur, məntiq yoxdur, izah yoxdur. Sadəcə itaət var.
Bu anlayış fərdi düşüncəni ləğv edir. İnsan qərar vermir, uyğunlaşır. Seçmir, qorxur. "El nə deyər", "ayıb olar", "mentalitetimiz belədir" - bunlar arqument deyil, düşünməmək üçün bəhanədir. Cəmiyyət bu cür bəhanələrlə idarə olunanda inkişafdan danışmaq absurddur.
Mental dəyərlər hüququ əvəz edir. Qanun işləməli olan yerdə ayıb anlayışı ortaya çıxır. Ədalət lazım olan yerdə susqunluq tələb olunur. Haqsızlıq "normal" sayılır, çünki adətə uyğundur. Bu artıq dəyər yox, sistematik geriləmədir.
Ən təhlükəlisi odur ki, mental dəyərlər səhvləri qoruyur. Yanlış edən üzr istəmir, çünki "mentalitet" arxasındadır. Doğru danışan isə problem yaradan kimi görülür. Belə mühitdə nə məsuliyyət formalaşır, nə də dəyişiklik.
Mental dəyərlər əxlaq deyil. Əxlaq universaldır - yalan hər yerdə yalandır, ədalətsizlik hər yerdə ədalətsizlikdir. Mental dəyərlər isə dəyişkəndir, yəni nisbi. Nisbi olan şey insan həyatına hökm etməməlidir. Çünki bu gün "normal" olan sabah faciəyə çevrilə bilər.
Bu anlayış xüsusilə qadını, gənci, fərqli düşünəni susdurmaq üçün işləkdir. Azadlıq məhdudlaşdırılır, potensial boğulur, sonra da cəmiyyətin niyə yerində saydığına təəccüblənirik. Halbuki cavab ortadadır.
İnkişaf etmiş cəmiyyətlər mental dəyərlərlə yaşamır. Onlar qaydalarla, hüquqla, məsuliyyətlə yaşayır. Heç kim həyatını "ayıb olar" prinsipi ilə qurmur. İnsan nə etdiyini bilir və nəticəsinə cavabdehdir. Bu qədər sadədir.
Ona görə də məsələ mental dəyərləri qorumaq deyil.
Məsələ onları "müasirləşdirmək" də deyil.
Mental dəyərlər ümumiyyətlə olmamalıdır.
Çünki cəmiyyət ya ağıl üzərində qurulur,
ya da qorxu üzərində.
Üçüncü yol yoxdur.
Müəllif: İlkin Məmmədkərimov
BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər Baxılıb: 610 Tarix: 19 yanvar 2026
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaşİranın ABŞ-ın təklifinə cümə axşamı cavab verəcəyi gözlənilir
CNN-in verdiyi məlumata görə, İranın ABŞ-ın müharibəyə son qoymaq təklifi ilə bağlı vasitəçilərə cavabını bu gün (cümə axşamı) təqdim etməsi gözlənilir. BİG.AZ The Jerusalem Post-a istinadən xəbər verir ki, mənbə bildirib ki, hər iki tərəf münaqişənin həlli üçün razılığa gəlmək istiqamətində irəliləyi
10:39 179 Məhsullar niyə əvvəl od qiymətinə, sonra dəyər-dəyməzinə satılır? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA
Dünya bazarında fəaliyyət göstərən qlobal brendlərin son illərdə tətbiq etdiyi qiymət siyasəti istehlakçılar arasında ciddi narazılıq doğurur. İstər qida məhsulları, istər şəxsi gigiyena vasitələri, istərsə də elektronika sahəsində fəaliyyət göstərən böyük şirkətlər məhsullarını yüksək qiymətlərlə satış
11:19 215 Afranın Keti Perrinin Bakıya gəlişinə reaksiyası - Foto
Xəbər verdiyimiz kimi, dünya ulduzu Keti Perri Bakıya gəlir. Müğənni bununla bağlı sosial şəbəkədə paylaşım edib. Axşam.az-ın məlumatına görə, türkiyəli aktrisa Afra Saraçoğlu Perrinin bu paylaşımına şərh yazıb. O, ifaçının Bakıya gəlişinə "İstanbula gəl, yoxsa səni bloklayacağam" şərhini yazıb
10:20 279 Ata-oğul da təltif edildi
Dövlət başçısı İlham Əliyevin imzaladığı Sərəncamla Azərbaycan Prezidentinin mükafatını alan şəxslərin arasında bir sıra məşhur adlar var. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, mükafatlandırılanlar arasında Əməkdar artist Çingiz Əhmədov və oğlu, aktyor İbrahim Əhmədov da var. Belə ki, onlar səhnə fəaliyyət
17:10 150 Bu küçədə hərəkət MƏHDUDLAŞACAQ
Bakı şəhəri, Rəşid Behbudov küçəsinin Sahib Zeynalov küçəsindən Abbasqulu ağa Bakıxanov küçəsinə qədər olan hissəsində təmir işləri aparılacaq. Bu barədə BİG.AZ-a Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyindən məlumat verilib. Bildirilib ki, bununla əlaqədar olaraq, 8 may saat 22:00-dan 9 may saa
10:12 160 Rasim Balayevin ölümündən 40 gün ötür
Bu gün mərhum sənətçi, Xalq artisti, Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının sədri Rasim Balayevin 40 mərasimi keçirilir. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, mərasim Heydər Məscidində baş tutub. Qeyd edək ki, Rasim Balayev martın 29-da 78 yaşında Türkiyədə müalicə aldığı xəstəxanada vəfat edib. Mərhu
15:22 173 ABŞ Prezidenti Tehrana hədə-qorxu gəldi
Tehran münaqişənin həlli ilə bağlı razılaşmanın şərtlərini qəbul etməyəcəyi təqdirdə, ABŞ İrana qarşı əvvəlkindən daha sərt hərbi zərbələr endirəcək. xəbər verir ki, bu barədə ultimativ açıqlamanı ABŞ Prezidenti Donald Trump özünün Truth Social hesabında edib. "Əgər İran əldə olunan razılaşmalar
11:02 191 "İqlimdə ciddi pozulma yoxdur" - Mütəxəssis danışdı
"Aprel ayının soyuq keçməsi və yağıntıların normadan artıq olması iqlim dəyişkənliyinin növbəti təzahürlərindən biridir. Əgər diqqət etsək, yanvar və fevral aylarında havanın temperaturu 18-19 dərəcəyədək yüksəlmişdi. Lakin aprel ayında temperaturun mövsüm normasından xeyli aşağı düşdüyü müşahid
14:59 150 Gürcüstanda Rusiya vətəndaşlarını girov saxlayan şəxs tutuldu
Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyinin əməkdaşları Rusiya vətəndaşlarını girov saxlayan şəxslərdən birini saxlayıblar. xəbər verir ki, bu barədə TASS agentliyi məlumat yayıb. Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyinin açıqlamasına görə, "təqsirləndirilən şəxs və onun əlbirləri bu ilin mart ayında saxtakarlı
14:38 148 
