Azərbaycan Özbəkistan üçün vacib tərəfdaşdır

Azərbaycanın Türk dövlətləri coğrafiyasında həyata keçirdiyi xarici siyasətin əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, əməkdaşlıq etimada və etibara əsaslanmış olsun, ümumi təhlükəsizlik strategiyası icra edilsin və münasibətlərdə qarşılıqlı asılılıq elementlərinə yol verilməsin. Məhz bu səbəbdəndir ki, Mərkəzi Asiya dövlətləri Azərbaycanla həm ikitərəfli, həm də Türk Dövlətləri Təşkilatı daxilində əməkdaşlığa üstünlük verirlər.
Bir il bundan əvvəl Özbəkistan Prezidentinin Azərbaycana səfəri zamanı imzalanmış bəzi sənədlərin icrası, Azərbaycan-Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şuranın birinci iclası və strateji münasibətləri daha da dərinləşdirmək istəyi bu görüşün başa tutmasına təsir edən əsas amillərdən hesab oluna bilər. Ümumilikdə qeyd etmək lazımdır ki, hər iki ölkə arasında münasibətlər bütün platformalar üzrə yüksələn xətt üzrə inkişaf edir. İki xalqı birləşdirən milli adətlər, din, dil və ortaq tarixi köklərlə yanaşı, region üzrə ümumi strateji vizyon, təhlükəsizliyin təmin edilməsi və enerji ehtiyatlarının dünya bazarına çıxarılması kimi mühüm, həyati əhəmiyyətli faktorlar da vacib elementlər sırasındadır.
Özbəkistan əhalisinin sayına görə Mərkəzi Asiyada birinci yerədir. Həmçinin dünyada qızıl və uran ehtiyatlarına, təbi qazın istehsalına görə önəmli yerlərdən birini tutur. Özbəkistanın təsdiq edilmiş neft və qaz ehtiyatlarının həcmi təqribən 5 milyard ton qiymətləndirilir. Lakin bu qədər ehtiyata malik ölkənin dənizə çıxışı olmadığı üçün alternativ variantlardan istifadə etmək zərurəti yaranır. Təbii ki, burada ilk olaraq qardaş Azərbaycanın nəqliyyat və kommunikasiya imkanları göz önünə gəlir.
Azərbaycan tranzit imkanlarından istifadə etməklə Avropanın və dünyanın enerji bazarlarına birbaşa çıxış əldə etmiş olur. Bununla yanaşı, Azərbaycan kimi etibarlı tərəfdaşla əməkdaşlıq etmək hər zaman güvənli mövqedə olmağa zəmanət verir. Qeyd olunan faktlardan əlavə, Azərbaycan Özbəkistan üçün təhlükəsizlik və yeni hibrid müharibə aparmaq bacarığına malik ölkə kimi də vacibdir. İkinci Qarabağ müharibəsində qazanılmış Zəfər Özbəkistan üçün də bir örnək sayıla bilər. Çünki Özbəkistan da uzun müddət separatizm və milli zəmində münaqişə ocağı olmaqdan əziyyət çəkən keçmiş postsovet ölkələrindən biridir. Bu baxımdan da Azərbaycanın əldə etdiyi təcrübə Özbəkistana əsl yol xəritəsi ola bilər.
İqtisadi münasibətlərin də inkişafı hər iki ölkə tərəfindən təşviq olunan istiqamətlərdən biridir. Özbəkistanın zəngin kənd təsərrüfatı imkanları Azərbaycan üçün olduqca maraqlıdır. Eyni zamanda, turizm, təhsil və humanitar sahələr də qarşılıqlı əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycan tərəfindən neft və qaz istehsalı ilə bağlı zəngin təcrübənin və imkanların Özbəkistana transformasiya olunması səfər zamanı müzakirə mövzularından olacaq desək, yanılmarıq. Bu gün Azərbaycan həm dənizdə, həm də quruda neft və qaz yataqlarının kəşfi, resursların onların ixracı sahəsində beynəlxalq təcrübəyə malikdir. Ona görə də Özbəkistan üçün Azərbaycanla bu sahədə əməkdaşlıq olduqca əhəmiyyətlidir.
Bütün bunların fonunda isə hər iki ölkəni birləşdirən əsas məqam siyasi cəhətdən anlaşılan bir atmosferin formalaşmasıdır. Hələ 2004-cü ildə dövlətimizin başçısı Özbəkistana səfəri zamanı "Azərbaycan Respublikası və Özbəkistan Respublikası arasında strateji tərəfdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsi haqqında Bəyannamə" imzalanıb. 2008-ci ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən Azərbaycanın işğal edilmiş əraziləri ilə bağlı məsələ gündəliyə çıxarılanda lehinə səs verən Mərkəzi Asiya ölkəsi məhz Özbəkistan olub. Vətən müharibəsi zamanı Özbəkistan tam şəkildə Azərbaycanın haqlı mübarizəsini dəstəklədi. Bundan əlavə, TDT çərçivəsində Özbəkistan hər zaman Azərbaycan tərəfindən irəli sürülən təkliflərə öz dəstəyini verib. Beynəlxalq platformalarda da hər iki ölkə bütün müstəvilərdə bir-birinə dəstək göstərir. Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, mədəni, dini və dil baxımından bir-birinə yaxın olan Azərbaycan və Özbəkistan bundan sonra da siyasi, strateji, təhlükəsizlik və ümumi əməkdaşlıq formatında münasibətləri davam etdirmək niyyətindədirlər.

İlqar Əliyev – Dövlət İdarəçilik Akademiyası

Telegramda izləyin